در اينجا اگر بگويى : در صورتى كه مراد به امت در اين آيات و نظائر آن ، مانند آيه : ( كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ ) « 1 » ، تنها عده اى معدود از امت باشند ، و كلمه نامبرده شامل حال بقيه نشود ، لازم مىآيد بدون جهتى مصحح ، و بدون قرينه اى مجوز ، كلام خدا را حمل بر مجاز كنيم علاوه بر اين كه بطور كلى خطابهاى قرآن متوجه به عموم مردمى است كه به پيامبر اسلام ايمان آورده‌اند ، و اين مطلب آن قدر روشن و بديهى است ، كه هيچ احتياج به استدلال ندارد . در پاسخ مىگوئيم : اطلاق كلمه امت محمد ( ص ) در عموم مردمى كه بدعوت آن جناب ايمان آورده‌اند ، اطلاقى است نو ظهور ، و مستحدث ، به اين معنا كه بعد از نازل شدن قرآن و انتشار دعوت اسلام اين استعمال شايع شد ، و از هر كس ميپرسيدى از امت كه هستى ؟ ميگفت : از امت محمد ( ص ) هستم و گر نه از نظر لغت كلمه امت به معناى قوم است ، هم چنان كه در آيه : ( عَلى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ وَأُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ) ، « 2 » به همين معنا است حتى در بعضى موارد بر يك نفر هم اطلاق مىشود ، مانند آيه شريفه : ( إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّه ، ابراهيم امتى بود عبادتگر براى خدا ) « 3 » . بنا بر اين پس معناى كلمه ، از نظر عموميت و وسعت ، و خصوصيت و ضيق ، تابع موردى است كه لفظ ( امت ) در آن استعمال مىشود ، يا تابع معنايى است كه گوينده از لفظ اراده كرده است . پس كلمه نامبرده در آيه مورد بحث كه مىفرمايد : * ( ( رَبَّنا وَاجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ ) ) * الخ ، با در نظر داشتن مقام آن كه گفتيم مقام دعا است ، با بيانى كه گذشت ، جز به معناى عده معدودى از آنان كه برسول خدا ( ص ) ايمان آوردند نمىتواند باشد ، و همچنين در آيه اى كه شما آورديد . يعنى آيه : ( كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ ) ، كه با در نظر داشتن مقامش ، كه مقام منت نهادن ، و تنظيم و ترفيع شان امت است ، بطور مسلم شامل تمامى امت اسلام نمىشود . و چگونه ممكن است شامل شود ؟ با اينكه در اين امت فرعونصفتانى آمدند ، و رفتند ، و هميشه هستند ، و نيز در ميانه امت دجالهايى هستند ، كه دستشان به هيچ اثرى از آثار دين نرسيد ، مگر آنكه آن را محو كردند ، و به هيچ وليى از اولياء خدا نرسيد ، مگر آنكه او را توهين نمودند ، كه انشاء اللَّه بيان كاملش در همان آيه « 4 » خواهد آمد . پس آيه نامبرده از قبيل آيه : ( وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ ) است ، كه به بنى اسرائيل مىفرمايد : ( من شما را بر عالميان برترى دادم ) ، « 5 » كه يكى از همين بنى اسرائيل قارون است ، كه

--> 1 - سوره آل عمران آيه 110 2 - سوره هود آيه 48 3 - سوره نحل آيه 120 4 - سوره آل عمران آيه 110 5 - سوره بقره آيه 47